زنگ خطر در بازار کار کشور؛ افزایش بیکاری پنهان در سایه مشاغل اینترنتی
بازار کار ایران پس از جنگ ۴۰ روزه، اکنون با بحرانی فراتر از رشد آمار بیکاری مواجه است؛ بحرانی که در آن بسیاری از نیروهای تعدیلشده، از کارگران ساده تا متخصصان، برای رسیدن به حداقل درآمد به مشاغل کممهارت و ناپایدار در پلتفرمهای آنلاین پناه بردهاند. افزایش قابلتوجه ثبتنام رانندگان، پیکهای موتوری و حتی نیروهای خدماتی در ماههای اخیر، بیش از آنکه نشانه رونق اقتصاد دیجیتال باشد، تصویر کوچکتر شدن اقتصاد و محدودتر شدن فرصتهای شغلی مولد را نشان میدهد؛ وضعیتی که میتواند به افت کیفیت اشتغال و کاهش درآمد واقعی شاغلان بینجامد.
روزنامه شرق در اینباره مینویسد آنچه امروز در بازار کار دیده میشود، نه بازگشت به تعادل، بلکه شکلگیری یک تعادل معیوب است؛ تعادلی که در آن اشتغال در بخشهایی افزایش یافته که کمترین ارزش افزوده را دارند. دادهها نشان میدهد بخش بزرگی از بیکاران برای تأمین حداقل معیشت به پلتفرمهای آنلاین روی آوردهاند؛ پلتفرمهایی که عملاً به محل تخلیه فشار بازار کار تبدیل شدهاند، نه بستری برای خلق شغل پایدار. برای درک ابعاد مسئله، کافی است به ثبت ۳۱۸ هزار درخواست شغل در یک روز نگاه کنیم؛ عددی که شدت تقاضای کار در برابر کاهش فرصتهای شغلی را آشکار میکند. شکاف میان عرضه و تقاضای نیروی کار دیگر یک ناهماهنگی ساده نیست، بلکه به مشکلی ساختاری تبدیل شده است.
هجوم به مشاغل کممهارت؛ از متخصص تا پیکموتوری
افرادی که در یک ماه گذشته بیکار شدهاند، هرکدام به شکلی تلاش کردهاند وارد بازار کار شوند؛ بازاری که در عمل به مشاغل روزمزد و کمثبات محدود شده است. چند روز قبل، تپسی اعلام کرد تعداد رانندگان ثبتنامی این پلتفرم در سال جدید، ۱۵ تا ۲۰ درصد بیشتر از پیشبینی آن بوده است. اما این افزایش، نه نشانه رونق، بلکه نتیجه فشار عرضه نیروی کار است؛ بازاری که در آن تعداد رانندگان بیشتر شده، اما تقاضا برای سفر رشد نکرده یا حتی کاهش یافته است.
در بازار پیکهای موتوری نیز همین الگو دیده میشود. رئیس اتحادیه حملونقل بار سبک شهری و پیکموتوری تهران چند روز قبل گفته بود اکنون حدود چهار تا پنج هزار نفر در قالب دفاتر پیکموتوری تحت پوشش اتحادیه تهران فعالیت میکنند. او همچنین تأکید کرده بود:
متوسط درآمد روزانه یک پیکموتوری حدود یک میلیون تومان است، اما بخش زیادی از آن صرف بنزین، استهلاک موتور و کمیسیون میشود و در نهایت درآمد خالص راننده رقم بالایی نخواهد بود.
از سوی دیگر، گفته میشود تعداد تقاضا برای پیکهای موتوری از روزی ۷۰۰ تماس به ۲۰۰ مورد رسیده است. این موضوع نشان میدهد اشتغال وجود دارد، اما کیفیت آن بهشدت پایین آمده است.
در کنار این آمارها، پلتفرم سنجاق نیز در گزارشی از افزایش جذب متخصصان خبر داده و اعلام کرده بود تعداد متخصصان جذبشده در اردیبهشتماه نسبت به شش ماه گذشته دو برابر شده است. اهمیت این آمار در آن است که نشان میدهد موج تعدیل و بیکاری فقط شامل نیروهای ساده نبوده و متخصصان حوزههای مختلف را نیز دربر گرفته است. آماری نگرانکننده دیگر نیز به پلتفرم آچاره مربوط میشود؛ جایی که ثبتنام در حوزههایی مانند نظافت و پذیرایی در اردیبهشت ۱۴۰۵ نسبت به اردیبهشت ۱۴۰۴ سه برابر شده است.
اقتصاد کوچکتر، رقابت مخربتر
آنچه امروز در حال رخ دادن است، از منظر اقتصادی یک هشدار جدی محسوب میشود. اقتصاد زمانی رشد میکند که نیروی کار به سمت فعالیتهای با ارزش افزوده بالاتر حرکت کند، اما اکنون این روند معکوس شده است: سهم مشاغل کممهارت افزایش یافته و نقش فعالیتهای مولد کاهش پیدا کرده است. مسئله فقط تغییر ترکیب اشتغال نیست، بلکه تناقض عمیقتری در حال شکلگیری است: افزایش عرضه خدمات، همزمان با کاهش تقاضا برای آنها.
به بیان ساده، کیک اقتصاد کوچکتر شده، اما تعداد افرادی که برای سهمبردن از آن رقابت میکنند، بهطور چشمگیری افزایش یافته است. نتیجه چنین وضعی، رقابت مخرب، افت قیمتها، کاهش درآمد واقعی و فرسایش سرمایه انسانی است.
در کنار این روند، ناپایداری اینترنت نیز به عاملی تشدیدکننده تبدیل شده است. اقتصاد پلتفرمی به اتصال پایدار وابسته است، اما اختلال در اینترنت دسترسی به اپلیکیشنها را محدود کرده، فرایند ثبت سفارش را مختل ساخته و حتی امکان جستوجوی خدمات را کاهش داده است. در چنین شرایطی، نهتنها تقاضا کم شده، بلکه مسیر دسترسی به همان تقاضای محدود نیز دشوارتر شده است.
این گزارش فقط درباره بیکاری نیست، بلکه درباره سقوط کیفیت اشتغال است. اقتصادی که در آن متخصصان به مشاغل کممهارت پناه میبرند، تقاضا کاهش مییابد و زیرساختها ناپایدارند، در مسیر فرسایش قرار گرفته است. ادامه این روند میتواند به تثبیت اقتصادی کمبازده، کمدرآمد و نابرابر منجر شود؛ اقتصادی که حتی با افزایش تعداد شاغلان، فقیرتر میشود.
اخبار مرتبط
بدون نظر! اولین نفر باشید