مزایا و معایب فعالیت در تاکسی تلفنی | مقایسه با تاکسی اینترنتی

تاکسی تلفنی یکی از آن شکل‌های قدیمی جابه‌جایی مسافر در شهرهای ایران است. شاید خیلی‌ها فکر کنند تاکسی تلفنی یعنی همان ماشینی که راننده‌اش تنها نشسته، اما واقعیت چیز دیگری است. در دل این اسم، یک واحد صنفی و کسب‌وکار نسبتاً سازماندهی‌شده پنهان است؛ جایی که چند راننده در یک دفتر کوچک محله‌ای مستقر می‌شوند و مدیر یا موظف، بعد از هر تماس مسافر، نوبت را به یکی از آنها می‌دهد.

تاریخچه و هویت تاکسی تلفنی

دهه‌هاست که تاکسی‌های تلفنی در گوشه‌وکنار شهرها کم و بیش فعالند. این شغل معمولاً در یک مغازه یا دفتر کوچک در محله‌های مختلف نفس می‌کشد. راننده‌ها با پرداخت مبلغ روزانه‌ای – که به آن حق شیفت یا کرایه روزانه می‌گویند – اجازه پیدا می‌کنند در آنجا مستقر شوند و از سیستم ارجاع تماس‌ها استفاده کنند.

در هرکدام از این دفاتر، چند راننده به صورت شیفتی کار می‌کنند و مدیر سعی می‌کند سرویس‌ها را عادلانه پخش کند. مسافر که زنگ می‌زند، مدیر نزدیک‌ترین راننده آزاد را به سمتش می‌فرستد. گفته می‌شود هنوز هزاران تاکسی تلفنی در شهرهای ایران فعالند و بخشی از نیاز جابه‌جایی مردم را پوشش می‌دهند، مخصوصاً در محله‌هایی که اپلیکیشن‌های اینترنتی کمتر نفوذ کرده‌اند.

مزیت‌های کار در تاکسی تلفنی (نسبتاً پایدار، نه کاملاً باثبات)

یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت این کار، درآمد نسبتاً قابل پیش‌بینی‌ست. برخلاف راننده اپلیکیشنی که دستش در دست الگوریتم است، راننده تلفنی در یک سیستم مدیریت‌شده مدام سفارش می‌گیرد. قرار نیست پولدار شود، اما یک حداقلی از کار ورودی تضمین شده دارد. از طرفی، با ماشین شخصی خودش کار می‌کند و لازم نیست ماشین سازمانی اجاره کند یا شرایط سفت‌وسخت اپلیکیشن‌ها را داشته باشد. انعطاف شیفت‌ها هم خوب است؛ می‌تواند با مدیر توافق کند صبح کار کند یا شب. راننده‌ها در یک محیط مشترک جمع می‌شوند، رفاقت می‌کنند، از تجربه هم استفاده می‌برند. تازه برای شروع هم نیاز به سرمایه گزافی نیست؛ فقط چند روز اولش را هزینه می‌کند و بعد در می‌آید. یک مزیت دیگرش شناخت محل زندگی‌شان است؛ کوچه پس کوچه‌ها، میان‌برها و نقطه ضعف‌های ترافیکی را خوب بلدند و این برای مسافر ارزش دارد.

دردسرها و تلخی‌های کار در تاکسی تلفنی

اما هر مزیتی یک پشت سکه هم دارد. مهم‌ترین چالش، همان پرداخت روزانه یا هفته‌ای به مدیر است، چه برود چه نرود. در روزهای کساد و تعطیلات، همین مبلغ ثابت می‌شود کابوس. گاهی این حق شیفت روزانه چنان بالا می‌رود که راننده را زیر فشار می‌گذارد. وابستگی به مدیر هم معضل دیگر است؛ توزیع سرویس، اولویت دادن به راننده خاص و حتی شرایط کار، همه دست مدیر است. این وابستگی گاهی به تبعیض و سوءاستفاده می‌کشد. رقابت بین راننده‌های یک دفتر همیشه نرم نیست. گاهی تنش و فحش و دعوا بالا می‌گیرد. تازه راننده نمی‌داند مدیر چطور دارد سفارش‌ها را پخش می‌کند و این عدم شفافیت ذره ذره وجودش را می‌خورد.

بدتر از همه، بیمه و امنیت شغلی نیست. بیشتر این راننده‌ها بیمه درست‌وحسابی ندارند. برخلاف راننده تاکسی خطی که بیمه اجتماعی دارد، این یکی باید خرج درمان و بازنشستگی را خودش در بیاورد. ساعات کاری هم کشنده است؛ برای اینکه بتواند هم حق شیفت را بدهد و هم پول باقی بماند، گاهی ۱۲ تا ۱۴ ساعت پشت فرمان می‌نشیند. این خستگی مفرط، هم به روحیه ضربه می‌زند و هم ایمنی رانندگی را نابود می‌کند. از طرفی ماشین ابزار کارش است، مدام مستهلک می‌شود. سوخت، تعمیر، لاستیک و بیمه خودرو، بخش شیرینی از درآمدش را می‌بلعد. اگر ماشین خراب شود یا تصادف کند که تازه اول ماجراست. سال‌های اخیر هم تاکسی‌های اینترنتی رقیب سرسختی شده‌اند و خیلی از مشتریان تلفنی را ربوده‌اند.

مقایسه سه نوع تاکسی: تلفنی، عمومی و اینترنتی

از چند زاویه می‌شود این سه را کنار هم گذاشت. تاکسی تلفنی با تماس تلفنی سفارش می‌گیرد، عمومی حضوری در ایستگاه و اینترنتی با اپلیکیشن. ساختار تلفنی، یک واحد صنفی با مدیر است؛ عمومی تحت سازمان دولتی؛ اینترنتی یک پلتفرم دیجیتال. پرداخت تلفنی روزانه یا هفته‌ای، عمومی ماهانه یا سالانه، اینترنتی کمیسیون درصدی. مسیر تلفنی دلخواه است، عمومی ثابت و مشخص، اینترنتی دلخواه. کرایه تلفنی توافقی یا کیلومتری، عمومی نرخ دولتی، اینترنتی نرخ مشخص در اپ. بیمه تلفنی یا ضعیف است یا ندارد، عمومی نسبتاً خوب، اینترنتی متغیر. رقابت داخلی بین راننده‌ها در تلفنی بالاست، در عمومی و اینترنتی کم. انعطاف راننده در تلفنی متوسط، در عمومی کم، در اینترنتی زیاد.

تاکسی تلفنی در مقابل عمومی

تاکسی خطی همیشه در مسیر مشخصی می‌چرخد. سازمان حمل‌ونقل پشتش است و راننده معمولاً بیمه و بازنشستگی دارد. اما تلفنی یک کسب‌وکار خصوصی‌ست با راننده‌های خودگردان. کرایه خطی دولتی و ثابت، ولی کرایه تلفنی توافقی یا براساس نرخ‌نامه محلی.

تاکسی تلفنی در مقابل اینترنتی

اینترنتی‌ها با تکنولوژی جذاب خودشان سفارش و پرداخت را ساده کرده‌اند. مسافر می‌تواند در اپلیکیشن خودرو را ببیند، مسیر را چک کند و کرایه را از قبل بداند. این شفافیت برای مشتری اعتمادساز است. اما راننده اینترنتی درصدی از کرایه را به اپ کمسیون می‌دهد و مدام نگران امتیاز و الگوریتم است. ضمن اینکه ارتباط انسانی در اینترنتی کم است؛ راننده با یک صفحه موبایل طرف است، نه با یک مدیر که بشود با او حرف زد. در تاکسی تلفنی اما یک رابطه مستقیم انسانی برقرار است، هرچند گاهی همین رابطه منبع مشکلات می‌شود.

چالش‌های پیش رو و فرصت‌هایی که هنوز مانده

چالش اصلی، رقابت با تاکسی‌های اینترنتی است. نسل جوان اپلیکیشن را راحت‌تر از گوشی گرفتن و شماره گرفتن می‌داند. تازه وضعیت قانونی بسیاری از تاکسی تلفنی‌ها هم مشخص نیست؛ بدون مجوز رسمی کار می‌کنند و ممکن است هر لحظه جریمه شوند یا پلمپ. هزینه سوخت و نگهداری ماشین روزبه‌روز بالا می‌رود و کفش تنگ می‌شود. با این همه فرصت هم هست: در جاهایی که اینترنت خوب جواب نمی‌دهد یا اپلیکیشن پوشش ندارد، تاکسی تلفنی هنوز شاه‌کلید است. همچنین برای سالمندان یا افرادی که سواد دیجیتال ندارند، یک تماس ساده تلفنی راحت‌تر از باز کردن اپ و پر کردن مبدأ و مقصد است. می‌شود با یک سامانه هوشمند مشترک، سفارش‌ها را مدرن‌تر مدیریت کرد. می‌شود روی خدمات تخصصی مثل جابه‌جایی بیمار، معلول، سالمند یا سرویس شبانه متمرکز شد.

برای بهتر شدن اوضاع چه کار می‌توان کرد؟

– یک انجمن صنفی درست‌وحساب تشکیل داد تا حقوق راننده‌ها را پیگیری کند و با نهادهای دولتی سر مبلغ عادلانه حق شیفت چانه بزند.
– تجهیزات را مدرن کرد؛ یک سامانه سفارش‌گیری مشترک و ردیابی خودرو راه انداخت تا رقابت با اینترنتی‌ها سخت‌تر نشود.
– قوانین شفاف و روشنی نوشت تا کسی نتواند به راحتی سوءاستفاده کند و راننده از امنیت شغلی بهتری برخوردار شود.
– یک صندوق بیمه یا پس‌انداز ایجاد کرد تا این راننده‌ها هم مثل بقیه روز مبادا تنها نمانند.

حرف آخر

تاکسی تلفنی، این شغل سنتی حمل‌ونقل شهری، هم خوبی دارد هم بدی. از یک طرف درآمد نسبتاً منظم، استفاده از ماشین شخصی، ساعت کاری نسبتاً آزاد و روابط انسانی دنج. از طرف دیگر پرداخت هرروزه به مدیر، وابستگی دست‌وپاگیر، رقابت تنش‌زا، نبود بیمه و نفس‌گیری در برابر تاکسی اینترنتی. در مقایسه با تاکسی عمومی (با مسیر ثابت و پشتیبانی دولتی) و تاکسی اینترنتی (با فناوری شفاف و راحت)، تاکسی تلفنی جایش را به سبک خودش باز کرده است؛ هنوز در بسیاری از محله‌ها به کار می‌آید، به خصوص برای نسل قدیم. آینده‌اش اما بستگی به تغییر کردن دارد. اگر مدرن شود، اگر انجمن‌ها به دادش برسند و اگر قانون پشتش بایستد، می‌تواند در سیستم حمل‌ونقل شهری دوام بیاورد. در غیر این صورت، هر روز یک تاکسی تلفنی بیشتر به تاریخ می‌پیوندد.